Weksel to papier wartościowy o formie bardzo dokładnie określonej przez prawo wekslowe. Złożenie na nim podpisu staje się podstawą zobowiązania podpisującego. Przez to weksel potwierdza istnienie zobowiązania osoby podpisującej (dłużnika wekslowego). Do cech charakterystycznych weksla należy jego abstrakcyjność. Zobowiązanie wekslowe można określić jako „oderwane” od przyczyny prawnej, zdarzenia gospodarczego, w związku z którym został on wystawiony. Każda osoba składająca podpis na wekslu, musi liczyć się z tym, że może być zobowiązany wobec dalszych posiadaczy weksla.
Strony stosunku wekslowego
Do stron operacji wekslowej należą przede wszystkim: wierzyciel wekslowy – remitent – osoba, na rzecz której ma być wypłacone świadczenie z weksla oraz dłużnik wekslowy, którym może być: trasant czyli wystawca weksla, a także trasat czyli osoba wskazana przez wystawcę weksla (trasanta) do zapłaty określonej w wekslu kwoty. Trasat po przyjęciu i zaakceptowaniu weksla nazywany jest akceptantem.
Poza dłużnikami wekslowymi głównymi – trasantem i akceptantem, w stosunku wekslowym mogą pojawić się dłużnicy wtórni: awalista (poręczyciel wekslowy) czyli osoba, która poręczyła zapłatę weksla, odpowiadająca za zapłacenie sumy wekslowej oraz indosant (żyrant) czyli osoba, która za pomocą indosu (przeniesienie uprawnień z weksla) przenosi weksel na inną osobę (indosata). W braku przeciwnego zastrzeżenia na niej ciąży obowiązek przyjęcie i za zapłatę weksla.
Kiedy stosuje się weksel?
Najczęściej weksel pełnić ma funkcję gwarancyjną. Polega ona na zabezpieczeniu zapłaty weksla przez wszystkie osoby, które są na nim podpisane. Wielość osób podpisanych na wekslu w charakterze wystawcy, poręczyciela lub indosanta wpływa na zwiększenie prawdopodobieństwa zapłaty należności. Gwarancyjna funkcja weksla widoczna jest także w: abstrakcyjnym i bezwarunkowym charakterze zobowiązania wekslowego, ograniczonej liczbie zarzutów, które mogą być podnoszone przez dłużnika wekslowego, solidarnej odpowiedzialności wszystkich dłużników wekslowych, a także szybkim zaspokojeniu roszczeń z weksla poprzez możliwość dochodzenia wierzytelności wekslowej w trybie postępowania nakazowego.
Weksel może także pełnić funkcję płatniczą. Może być wręczany w miejsce zapłaty podczas transakcji gospodarczych.
Rodzaje weksli
W prawie wekslowym wyróżnić można dwa rodzaje weksli: weksle własne (sola) oraz weksle trasowane (ciągnione).
Weksel własny jest papierem wartościowym sporządzonym według ściśle określonych przez prawo wekslowe zasad, który zawiera bezwarunkowe przyrzeczenie wystawcy do zapłacenia określonej sumy pieniężnej we wskazanym miejscu i czasie, jak również powodujący bezwarunkową odpowiedzialność osoby/osób na nim podpisanej.
Aby weksel władny był ważny musi zawierać: nawę „weksla”, bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty określonej sumy pieniężnej, termin płatności, wskazywać miejsce płatności, nazwisko lub nazwę osoby, na rzecz której zapłata ma nastąpić (remitenta), datę i miejsce wystawienia weksla, a także podpis wystawcy (trasanta).
Innym rodzajem weksla własnego jest weksel in blanco. Zaopatrzony jest on tylko w sam podpis wystawcy albo w niektóre elementy weksla np. miejsce i datę wystawienia, bądź klauzule wekslowe (bez protestu, zakazująca indosowania weksla itp.). Staje się on często wekslem o charakterze gwarancyjnym wystawianym jako zabezpieczenie spłaty zaciągniętego długu np. kredytu. Razem z wekslem in blanco składana jest bardzo często deklaracja wekslowa stwierdzająca treść zobowiązania, które jest zabezpieczane i określa zasady wypełnienia weksla.
Weksel trasowany natomiast jest papierem wartościowym, który sporządza się według ściśle określonych przez prawo wekslowe zasad. Zawiera on skierowanie do oznaczonej osoby bezwarunkowego polecenie zapłaty określonej kwoty w oznaczonym czasie i miejscu, powodujący bezwarunkową odpowiedzialność osoby/osób na niej podpisanej.
Musi on posiadać następujące elementy: nazwę „weksla”, bezwarunkowe polecenie zapłaty konkretnej kwoty pieniężnej, nazwisko lub nazwę osoby, która ma zapłacić (trasata), wskazanie terminu płatności, nazwisko lub nazwę osoby, na rzecz której zapłata ma zostać dokonana (remitenta), miejsce i datę wystawienia weksla, a także podpis wystawcy (trasanta).
Termin płatności weksla
Najwcześniejszą dopuszczalną datą płatności weksla jest data wymagalności zobowiązania, a najpóźniejszą data przedawnienia roszczenia. Weksel, w którym nie ma oznaczenia terminu płatności uważany jest za płatny za okazaniem. Weksel może być płatny: za okazaniem, w określonym czasie po okazaniu, w określonym czasie po dacie wystawienia, a także w oznaczonym dniu. Weksle z innymi terminami płatności albo z kilku następującemu po sobie terminami są nieważne.
Indos weksla
Posiadacz weksla może przenieść prawa z niego wynikające na inną osobę w drodze indosu. Można tego dokonać poprzez napisanie na wekslu odpowiedniego oświadczenia, a następnie wręczenie go nowemu posiadaczowi. Taki weksel zaopatrzony w indos zwie się rymesą. Osobę przenoszącą nazywa się indosantem, a tą na rzecz której przenoszone jest uprawnienie indosatariuszem. Aby uniemożliwić indosowanie weksla należy zastosować klauzule wekslowe. Można w takim wypadku zastosować klauzule zakazujące dalszego zbywania weksla „nie na zlecenie” lub innego równoznacznego sformułowania np. „bez indosu”, „zapłacę tylko x”.
